Yeni farkında olmadığımız bir evreye girdik. Artık işin en tehlikeli yanı ise bize gayet normal gelmesidir.
Antalya'da düzenlenen COP31 İklim Değişikliği zirvesinde medyaya yansıyan kadar bir de medyaya yansımayan var. Tarım arazisinin acele kamulaştırılarak otopark amacıyla betonlaştırılması, olası trafik sebebiyle eğitimin okuldan uzaklaştırılması (ara tatil yakınken plansızlık hâli) hepimize normal mi geliyor? Ya da devlet, uluslararası toplantı akışında temel asgari kamu hizmetlerini askıya alabilir mi? Antalya İl Sağlık Müdürlüğünden tüm kamu kurumlarına gönderilen yazıda, il dışı hasta sevki için 21 Kasım’a kadar araç ve personel görevlendirilmeyeceği belirtilmiştir. Kamu hizmetleri sırf bu sebeple askıya alınmışsa bu, “şehir bazlı OHAL”dir.
Kamu bölümlerinde İdare ve Anayasa Hukuku'na girişte temel farkındalık sorusudur: Birey, devlet için midir? Devlet, birey için midir? Şayet birey, devlet içindir diyecek isek artık otokrasiden bahsederiz. Bir sonraki evrede, nasılsa bunlar yapıldı, bunu da yapabiliriz diyerek bireyin temel ihtiyaçları, bireysel hak ve özgürlükler, toplumsal düzen veya devletin yüksek menfaatleri gerektiğinde ikinci plana atılabilir veya sınırlanabilir.
Demokrasi dediğimiz hukuk sistemi, dört yılda bir oy kullanmaktan ibaret bir araç mıdır? Çoğunu unutmuş olsak da Şeyh Edebali’nin felsefesi vardı: “İnsanı yaşat ki devlet yaşasın.”
Akıl hastası olan müvekkilim hakkında, ceza mahkemesi tarafından ceza ehliyetinin olup olmadığına dair rapor düzenlenmesi için yakalama kararı çıkarılmış; Manisa Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesine sevk edilmişti. Sanık yakalanmış ancak COP31 sebebiyle araç/personel görevlendirilemeyeceği gerekçesiyle yakalaması sona erdirilerek salınmıştı.
Psikolojide özsaygı kavramı vardı. Saygı görmek istiyorsan önce kendine özsaygı göstermen gerek, denilir. Başımıza gelmese de eğitim hakkı, sağlık hakkı bizim “öz” saygımızı, çekirdek haklarımızı oluşturur. Türk Medeni Kanunu'nun 23. maddesi ise şöyledir:
“Kimse, hak ve fiil ehliyetlerinden kısmen de olsa vazgeçemez. Kimse özgürlüklerinden vazgeçemez veya onları hukuka ya da ahlâka aykırı olarak sınırlayamaz.”
Keza Anayasa’nın 12. maddesi de şöyledir:
“Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Temel hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder.”
Bu aşamada konuşulması gereken, temel hak ve özgürlükler ile bireyi toplum içinde yaşatacak, ileriye yönelik kazanımlarımızı tanımlayacak değerlerimizin korunması olmalıdır. İşbu yazı “SİYASİ ELEŞTİRİ DEĞİLDİR.”
Devlet kavramını hukuk ve toplum sistematiğinde tanımlamak, biraz dış açıyla beraber yorumlamaktır. Devlet, şüphesiz bizlerden, bireylerden üstün “kamu gücü” ile gerekli tedbirleri alacak “otorite”dir. Yukarıda bahsi geçen sadece bir soru değildi: “Devletin birey için mi olup olmadığı…”
Zira “otoriteler” otokratik olmak zorunda değildir. Her seçimde temcit pilavı misali Anayasa değişikliği konuşulurken Anayasa’nın temel görevi neydi acaba? Şayet bireyler arası hukuk sınırlarını korur diyecekseniz ne yazık ki değildir; Türk Medeni Kanunu, Türk Ceza Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu bireyler arası hukuku korur. Anayasa’nın ruhu başkadır. Anayasa’nın ruhu konuşulmadığında ölür; sıradan kanunlar mantığında, istenildiğinde müdahale edilebilecek bir kanun hâline dönüşür.
Şu hâlde Anayasa’da bahsedilen “vazgeçilemez temel hak ve özgürlükleri” Anayasa’nın ruhuyla yeniden anlamlandırmak gereklidir:
Anayasa’nın 56/2. maddesi:
“Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir.”
Anayasa bağlamında devletin asli görevi, bireyin “geçici” dahi olsa yaşam alanına karşı güvence sağlamaktır. Uluslararası organizasyonda uygulamaya yansımasının ne şekilde olacağını ilerleyen zamanda göreceğimiz gibi, temel hizmetlerin çeşitli şekillerde askıya alınmasını kanıksamamak temennisiyle…
Kendinize ve başınıza gelmese bile başkalarının da dâhil olduğu temel haklarınıza güzel bakın, sayın okuyucu.
